Brazylia – Amazonia

Rio to miasto legenda. Metropolia na pograniczu dżungli miejskiej i przyrodniczej. Spektakularnie położona, co sprawia, że każdy kolejny widok wydaje się piękniejszy od poprzedniego. Z jej wzniesień rozciągają się fascynujące widoki na miasto, leżące na jego terenie jeziora, urwiste Corcovado czy Głowę Cukru, największy stadion świata Maracanã, plaże: Copacabanę i Ipanemę, zatokę Guanabara i jej wyspy.

Pierwszy Europejczyk – Portugalczyk Gaspar de Lemos dopłynął tu 1 stycznia 1502 roku. Dlatego nazwał to miejsce „Styczniową Rzeką”, myśląc, że zatoka jest rzeki ujściem.

Do 1960 roku Rio de Janeiro było stolicą Brazylii, dziś to 12-milionowa metropolia. Tętniąca muzyką, smakami, żyjąca zwolnionym – jak na tak wielkie miasto – spędzaniem czasu na plaży i współistnieniem z oceanem.

Wybudowano je w XVII wieku jako demonstrację portugalskiej potęgi i dominacji. Jakby szaleńczy pomysł przedstawiony potem w filmie Wernera Herzoga. Tytułowy Fizcarraldo, postać fikcyjna, jest nieudanym biznesmenem i miłośnikiem opery, więc po serii inwestycyjnych klęsk postanawia wybudować operę w środku selwy. Teatro Amazonas w Manaus – ekscentryczny teatr wybudowano sprowadzając drogie materiały z Europy. W boomie kauczukowym, na przełomie XIX i XX wieku, w samym środku selwy, 1200 km od wybrzeża rozkwitło miasto. Dziś Manaus jest olbrzymią aglomeracją i… nadal nie prowadzi do niego żadna droga.

Manaus jako jedno z pierwszych miast w Brazylii, już pod koniec XIX wieku było zelektryfikowane, oświetlone, wkrótce potem na tamtejsze ulice ruszyły tramwaje. Nazywano je Paryżem tropików. Ze stolicy Francji kauczukowe elity sprowadzały ubrania, biżuterię, kosmetyki, a niektórzy – by wyróżnić się jeszcze bardziej – wysyłali tam pranie.

Boom szybko się skończył, kiedy wykradziono nasiona kauczukowca, założono jego plantacje w Azji, a potem wynaleziono kauczuk syntetyczny. Dziś Manaus, poza byciem domem dla dwóch milionów ludzi, jest bazą wypadową do selwy i doskonałą okazją, by – zanim się tam wyruszy – zaaklimatyzować się w amazońskiej rzeczywistości.

Nazwę tę polszczyzna wzięła z języka hiszpańskiego: „selva” oznacza po prostu „las”. Pojęcie zastrzeżone jest dla lasu deszczowego w dorzeczu Amazonki, potocznie, choć niezbyt zgodnie z botaniczną terminologią, zwanego „dżunglą”. To największy na planecie kompleks lasu równikowego. Słynie z wielości gatunków roślin i zwierząt. Choć pozornie przypomina lasy równikowe Azji czy Afryki, to jednak łączy go z nimi zaledwie 10 proc. wspólnych gatunków.

Podczas wyprawy do selwy poznamy wiele z nich. Zobaczymy też zwierzęta. Jedne – jak leniwce, kajmany, różowe delfiny czy piranie – z bliska, inne z daleka.

Noce spędzimy w przyjemnej lodży ukrytej pośrodku dżungli. To właśnie wtedy najwyraźniej usłyszymy bujne życie przyrody. Z rzeki dochodzić będą odgłosy wodnych zwierząt. Z dala słychać będzie nawoływanie małp, owady wydawać będą koncert dźwięków o nieprawdopodobnej mocy a rano obudzi nas śpiew, krzyk i wołanie dziesiątek gatunków ptaków.

Manaus leży w miejscu łączenia się rzek Solimões i Rio Negro. To „encontro das aguas”, spotkanie wód, naturalne zjawisko występujące w różnych miejscach Amazonii, tutaj jednak widać je najwyraźniej. Granatowa Rio Negro i brunatna Solimões przez wiele kilometrów płyną obok siebie, ani trochę się nie mieszając. I tworzą, gdy spojrzeć z góry, dwie osobne i wijące się wśród zieleni selwy wstęgi. Z bliska efekt jest równie mocny, bo wyraźnie widać granicę obu rzek, których wody uparcie nie chcą się zmieszać. Osobliwość ta dzieje się za sprawą różnych temperatur tych wód, ich zasolenia, prędkości i rodzajów rozpuszczonych w nich osadów.

Odtąd rzeczne monstrum płynie dalej ku Atlantykowi jako Amazonka. Miewa do 20 kilometrów szerokości. Jej głębokość dochodzi do 90 metrów. Pod koniec jej szerokość ma 300 km, a leżąca na rzece wyspa Marajó jest większa od Szwajcarii. Setki, tysiące litrów rzeki, która przez ponad sześć tysięcy kilometrów płynie z peruwiańskich Andów, nieustannie wlewają się do oceanu. I czynią Atlantyk słodkim nawet w promieniu kilku setek kilometrów.

Amazonką popłyniemy z Santarem do Manaus. 740 wodnych kilometrów. W hamakach rozwieszonych na pokładzie, wraz z innymi brazylijskimi pasażerami, przyglądając się życiu kaboklów na brzegach, zaznamy amazońskiego codziennego życia w krainie wody.

Rajskie, białe plaże nad rzeką Tapajó w środku deszczowego lasu z najbardziej sielankową Ilha do Amo, Wyspą Miłości – spektakularną, piaszczystą ławicą, która wyłania się z rzeki w porze suchej – to znaki rozpoznawcze miejscowości Alter do Chão, nieopodal Santarem.

Osadę w 1626 roku założyli Portugalczycy, jednak od tysięcy lat okolica była domem dla rolniczej społeczności Tapajós.
Dziś słynie z dziewiczych plaż i czystych turkusowych wód, kultywowania amazońskich tradycji i smaków, dziedzictwa kulturowego i dbałość o piękno przyrody, a także nacisku na ekoturystykę.

Alter do Chão to miejsce, w którym zaczniemy na spokojnie zapoznawać się z Amazonią, zanim na dobre zanurzymy się w głębi tropikalnego lasu. Znajdziemy tu czas znajdziemy na oddech na plaży, zadumę przy porannej kawie i wieczornej caipirinhi. Wyruszymy też na wycieczki, by poznać lokalną społeczność, smaki i krajobrazy.

Wrota Brazylii. Popołudniowy wylot z Warszawy do Rio de Janeiro (z przesiadką we Frankfurcie).

Lekcja historii. Przylot do Rio we wczesnych godzinach porannych. Przejazd do hotelu, zakwaterowanie, chwila na regenerację i odświeżenie się.

Tego dnia postaramy się zrozumieć, skąd się wzięła Brazylia. Po śniadaniu i pysznej brazylijskiej kawie wyruszymy w towarzystwie lokalnego przewodnika do centrum Rio, by zagłębić się w historii byłej stolicy imperium portugalskiego, brazylijskiego oraz Republiki Brazylijskiej. Po obiedzie powrót do hotelu i odpoczynek. Wieczorem roda samby z dala od turystycznych szlaków. Będzie to doskonałe wprowadzenie do historii, klimatu i duszy Brazylii.

Śniadanie w hotelu, lunch i kolacja w restauracji, nocleg w Rio de Janeiro.

Najpiękniej położone miasto na świecie. Przekonamy się, że Rio to niesamowity byt na pograniczu dżungli miejskiej i przyrodniczej. Udamy się do faweli Rocinha, gdzie zaufany przewodnik pokaże Wam życie poza stereotypem. Po południu zanurzymy się w zieleni Parku Narodowego Tijuca – z zapierającymi dech w piersiach panoramicznymi widokami, by wreszcie zakończyć dzień w najsłynniejszym punkcie widokowym, na szczycie Corcovado, gdzie znajduje się monument Chrystusa.

Dzień kończymy wieczornym lotem do miasta Santarem w Amazonii. Na koniec pojedziemy samochodem do Alter do Chão (34 km, ok. 40 min. samochodem), miejscowości pośród białych plaż, zwanej amazońskimi Karaibami, gdzie zakwaterujemy się w gościnnych progach Casa Saimiri.

Śniadanie w hotelu, lunch i kolacja w restauracji, nocleg w Alter do Chão.

Amazonia – życie z naturą. Dzisiaj zbliżmy się do miejsca, gdzie rzeka Tapajós wpływa do Amazonki, a przy okazji poznamy ciekawych mieszkańców, osobliwości przyrodnicze oraz doświadczymy niezapomnianych smaków. Dzień zaczniemy od śpiewu ptaków i porannej kawy. Po śniadaniu wpłyniemy do Canal do Jari – dzikiego kanału otoczonego pierwotną dżunglą, w okolicach ujścia Tapajós do Amazonki. Odwiedzimy dom dony Rosangeli, wypijemy z nią kawę i wysłuchamy opowieści o życiu w Amazonii, po czym wyruszymy wokół jej domu na poszukiwanie leniwców, małp i innych zwierząt.

Odwiedzimy w domu też donę Dulce, która przyrządzi nam przepyszne wegańskie potrawy z victorii królewskiej (vitória-régia). Obiad z zjemy w Casa do Saulo, trzykrotnie uznawanej za najlepszą restaurację w północnej Brazylii. Dzień zakończymy na plaży podziwiając niezapomniany zachód słońca.

Śniadanie w hotelu, lunch i kolacja w restauracji, nocleg w Alter do Chão.

Odpoczynek. Dzień wolny na włóczęgi po miasteczku, wizyty w sklepach z rękodziełem oraz wspólne wyjście po zakup hamaków na czekający nas za kilka dni rejs Amazonką. Po obiedzie spacer na wzgórze, z którego rozciąga się widok na Lago Verde, rzekę Tapajós i okolicę. W drodze powrotnej drink na słynnej Ilha do Amar (Wyspie Miłości), jeśli nie zdążą jej zalać opady pora deszczowa.

Wieczorem: „festa piracaia”. Do portu przybędzie prom, który zawiezie nas na którąś z bezludnych plaż w okolicy. Na miejscu czekać na nas będą rozpalone ogniska, rybna uczta i zabawa w towarzystwie lokalnej społeczności w rytmach carimbó, lokalnej muzyki stanu Pará. W języku tupi-guarani słowo „piracaia” oznacza: „smażona ryba; spalona ryba” (pirá+caia). Piracaia jest więc radosnym nocnym spotkaniem, podczas którego tubylcy gromadzą się na plaży wokół ogniska, by jeść, śpiewać i tańczyć.

Śniadanie i nocleg w hotelu Alter do Chão. Lunch w restauracji, kolacja na plaży. Nocleg w Alter do Chão.

Z wizytą u Wai Wai. Po śniadaniu wybierzemy się na niespieszny rejs krystalicznie czystą rzeką Arapiuns, dopływem Tapajós. Będziemy chłonąć atmosferę Amazonii, przyglądając się nadrzecznemu życiu mieszkańców. Zatrzymamy się na białych plażach Caracarai i Ponta Grande, odwiedzimy wioskę Coroca i przespacerujemy się nad jeziorami Lago das Tartarugas i Meliponario, by zobaczyć żyjące w nich żółwie rzeczne. Ukoronowaniem rejsu będzie zachód słońca na Cururu.

Po powrocie krótki odpoczynek i wieczorem wyjazd na pokaz kultury ludu Wai Wai: poznamy historię plemienia i zobaczymy, jak jego członkowie tańczą tradycyjne tańce, do których będziemy mogli dołączyć. Weźmiemy również udział w rytuale błogosławieństwa Yaamo. Na koniec czeka nas kolacja w formie tradycyjnego posiłku Wai Wai.

Śniadanie w hotelu, lunch w restauracji, kolacja u Wai Wai. Nocleg w Alter do Chão.

Rejs promem, na hamakach, czyli tradycyjna podróż po amazońsku. Czas na prawdziwą amazońską podróż, jaką na co dzień doświadczają mieszkańcy regionu. Po śniadaniu udamy się do portu. Na pokładzie pasażerskim rozwiesimy hamaki. Prom przypłynie z Belem, więc postaramy się znaleźć sobie odpowiednie miejsca (kto woli, wybierze kajutę).

Wypłyniemy około godziny 10. Po drodze zatrzymamy się w kilku miejscowościach – Óbidos, Juruti, Parintins, Itacoatiara. Przystanki nie będą długie, ale na pokład zazwyczaj wchodzą sprzedawcy z lokalnymi przysmakami, na przykład pulpą z açaí czy pasztecikami z krewetkami. Rejs staje się wyjątkową okazją do degustacji tradycyjnych prostych potraw, kontaktów z zawsze życzliwymi Brazylijczykami i podziwiania największej rzeki świata.

Śniadanie w hotelu. Lunch, kolacja i nocleg na promie.

Drugi dzień rejsu Amazonką. Po drodze będziemy mogli podziwiać ogrom największej rzeki świata i niezapomniany zachód słońca. W barze na pokładzie posłuchamy popularnej brazylijskiej muzyki, może potańczymy, napijemy się piwa i poopalamy. Około północy, po ponad półtora doby podróży, dopłyniemy do Manaus.

Śniadanie, lunch i kolacja na promie. Nocleg w Manaus.

Wprowadzenie do środkowej Amazonii: kulinaria, kultura, rękodzieło w soczewce dwumilionowej metropolii w środku selwy. Stopniowo wkraczamy w świat dziewiczej puszczy. Niby wciąż jesteśmy w przepełnionym ludźmi mieście, a jednak czuć już zbliżającą się przygodę. Po wypoczynku po rejsie i śniadaniu na tarasie z widokiem na Teatro Amazonas udamy się na spacer po centrum miasta: na początek plac Plac Matriz nieopodal portu. Następnie przejdziemy na zakupy na targ rękodzieła (Feirinha da Avenida Eduardo Ribeiro), by wreszcie pomaszerować na Targ Bananowy (Feira da Banana), gdzie przyjrzymy się masowej sprzedaży ulubionego owocu mieszkańców Manaus.

Potem przejdziemy na Mercado Municipal Adolpho Lisboa, tętniący życiem targ miejski, wybudowany w czasach kauczukowego boomu i otwarty w 1883 roku, usytuowany frontem do rzeki, gdzie codziennie zwożą skarby tutejszych wód, w tym dwumetrowe pirarucu o czerwonych błyszczących łuskach czy tucunaré, z polowania, na które podczas zamieszkiwania z ludem Carajá w 1955 roku zasłynął Tony Halik, oraz niespotykane w innych rejonach świata amazońskie owoce. To wyjątkowe miejsce, by zapoznać się z kulinarną tradycją regionu. Tam też zjemy lunch: w restauracji rybnej Coreto Peixaria.

Po odpoczynku w hotelu udamy się na główny plac miasta, na którym stoi ekstrawagancki, przywodzący na myśl film „Fitzcarraldo” Wernera Herzoga – Teatro Amazonas – zwiedzimy go lub obejrzymy w nim spektakl. Na koniec dnia: kolacja z widokiem na teatr w restauracji Tambaqui de Banda lub Caxiri.

Śniadanie w hotelu, lunch i kolacja w restauracji. Nocleg w Manaus.

Spotkanie wód, lud Tatuyo i nocne życie przyrody. Nadeszło wyczekiwane: tego dnia wyruszmy na kilka nocy do selwy. Z Manaus wypłyniemy łodzią w kierunku Encontro das Aguas, „Spotkania Wód” – zjawiska, które zachwyca wszystkich przybyszów do Amazonii. Ciemne wody Rio Negro płyną równolegle do mętnych wód Rio Solimões (Amazonki) na odcinku sześciu kilometrów i nie mieszają się ze sobą.

Dalej popłyniemy w stronę jeziora Janauari. Po drodze przyjrzymy się ciekawostkom Amazonii, takim jak igapós – niskim i często zalewanym terenom, które porasta roślinność składająca się z krzewów, pnączy i mchów, a także słynnej wiktorii królewskiej, jednego z symboli Amazonii. Na lunch zatrzymamy w pływającej restauracji, gdzie skosztujemy kolejnych smaków Amazonii. Po obiedzie rozpoczęcie żeglugi w górę rzeki, wzdłuż prawego brzegu Rio Negro. Podczas rejsu będziemy podziwiać piękno Amazonii, nadrzeczne domy, zalane lasy i wąskie koryta dopływów rzek.

Po południu dotrzemy do wciąż pielęgnującej dawne tradycje rdzennej ludności Tatuyo, gdzie przywitają nas jej wódz wraz z rodziną. Postaramy się zrozumieć, jak wygląda ich życie: przyjrzymy się ich funkcjonowaniu, dowiemy o rękodziele, które wytwarzają z materiałów zebranych w lesie. Następnie udamy się do naszego kolejnego celu, jeziora Acajatuba, a po drodze będziemy mogli podziwiać słynny amazoński zachód słońca. Po zmroku znów wyruszymy na wodę: by obserwować zwierzęta i nocne życie, które tętni w lesie, kiedy gasną światła.

Śniadanie w hotelu, lunch w restauracji w drodze, kolacja i nocleg w Amazon Camp Lodge.

Spacer po selwie, podziwianie różowych delfinów, życie na rzeką i piranie. Świt w dżungli to niesamowite przeżycie. Można usłyszeć, jak budzi się las. Symfonie tworzą dźwięki żab, małp, ptaków, świerszczy i odgłosy poruszających się liści gigantycznych drzew. Czas wstać i delektować się typowym amazońskim śniadaniem – prostym stołem wypełnionym kolorami i smakami tej ziemi.

Potem kolejna przygoda: tym razem wybierzemy się na spacer po amazońskiej dżungli – na spotkanie z niesamowitą różnorodnością flory i fauny. W krajobrazie dominują olbrzymie drzewa, storczyki i bromelie zdobią ich pnie i gałęzie. Do tego drzewa palmowe, w tym açaí i buriti, a także rośliny lecznicze wykorzystywane przez lokalne społeczności. Żyją tu małpy, takie jak wyjec i marmozeta, kolorowe ptaki, a także jaszczurki, węże i leniwce. Przy okazji nauczymy się technik przetrwania w lesie, rozpoznawania jadalnych owoców, zwierząt nocnych, odgłosów lasu oraz tego, jak rozpalić ognisko i zorganizować ruszt w środku selwy.

Następnie popłyniemy do rezerwatu, aby obserwować różowe delfiny, gatunek będący symbolem Amazonii. Wizyta obejmuje prezentację projektu, który ma na celu zbadanie zachowania i ochrony tego uroczego gatunku. Następnie spróbujemy upolować pirarucu — największą z ryb Amazonii, które osiągają długość ponad dwóch metrów i wagę do 200 kg.

Po lunchu i krótkim odpoczynku udamy się do wioski Acajatuba, do społeczności tzw. ribeirinhos, mieszkańców nadrzecznych terenów. Gospodarze, poprzez turystykę społecznościową, promują aktywności angażujące rodziny, zwłaszcza młodzież, ucząc ich zasad zrównoważonego rozwoju, rzemiosła, szacunku do przyrody, a także doceniania bogatej bioróżnorodności i związku z kulturą Amazonii, tak obecną w codziennym życiu tej społeczności. Potem łodzią motorową udamy się do zalanego lasu, aby zapolować na ryby – w sposób, w jaki mieszkańcy brzegów rzek codzienne zdobywają pożywienie. Następnie wrócimy do obozu, aby skosztować pyszności z amazońskiego rusztu. Będzie też czas na wypoczynek i rozmowę z tymi, którzy rozumieją las – podczas gdy ciemność uciszać będzie dźwięki wyjców, cykad i ptaków, ustępując miejsca płazom i świerszczom.

Śniadanie, lunch, kolacja i nocleg w Amazon Camp Lodge.

Wschód słońca, wodne szlaki i życie w selwie. Tego dnia jeszcze mocniej postaramy się zrozumieć selwę i wsłuchać w jej głosy. Aby przeżyć prawdziwie magiczne chwile w Amazonii, warto wstać bardzo wcześnie rano, około 5:30, aby doświadczyć, jak budzi się las. Przed świtem wyruszymy na rzekę, aby zobaczyć amazoński wschód słońca. Po powrocie czekać na nas będzie śniadanie pełne regionalnych smaków i świeżych aromatów. Po nim wypłyniemy na rzeczne szlaki przecinające las wokół jeziora Acajatuba. Jest to obszar pełen igapós i igarapés, strumieni, z których wystają zanurzone w wodzie drzewa, a ich odbicia wraz z niebem tworzą w wodzie surrealistyczne krajobrazy.

Po południu odwiedzimy mieszkającą nad rzeką rodzinę, której głównym źródłem dochodu jest odpowiedzialna, organizowana wraz z lokalną społecznością, turystyka. To okazja, aby poznać tradycyjny proces produkcji mąki z manioku, kluczowego elementu kuchni amazońskiej. Zapoznamy się z etapami zbioru manioku, jego przetwarzania, aż do uzyskania gotowego produktu.

W drodze powrotnej damy się oczarować labiryntowi rzek, tańcowi ptaków powracających o zmierzchu do gniazd i zachodowi słońca. Las stopniowo zmienia barwę – odgłosy dnia cichną, ustępując miejsca tajemnicom nocy. To właśnie w tym momencie selwa na nowo budzi się do życia.

Śniadanie, lunch, kolacja i nocleg w Amazon Camp Lodge.

Przez zalany las do krainy żółwi i relaks w Amazonii. Po śniadaniu czas na spływ przez zalany las, podczas którego będziemy obserwować gatunki amazońskiej flory i fauny. Następnie odwiedzimy kolejną nadrzeczną społeczność, tym razem, aby dowiedzieć się o ważnym projekcie wspierającym tutejszą populację żółwi. Jego celem jest ochrona żółwich jaj, składanych na plażach nad Rio Negro. Wolontariusze spotykają się codziennie, aby zbierać jaja, chronić je w inkubatorach, a potem wypuszczać młode do rzeki – z udziałem lokalnych mieszkańców i turystów, promując w ten sposób świadomość znaczenia ochrony gatunku. Po lunchu czas na relaks, być może spędzimy go w naszej lodgy, a może wybierzemy się do pływającego baru, by posłuchać brazylijskiej muzyki, wykąpać się w ciepłej rzece, skosztować amazońskich drinków. Pod wieczór czas kontemplować zachód słońca.

Wieczorem grill w stylu amazońskim oznacza pożegnanie ostatniej nocy spędzonej w lesie.

Pobudka w selwie, warsztaty z natury i pożegnanie z lasem. Powietrze wciąż jest świeże i wilgotne, spowija je mgła unosząca się nad czubkami drzew i strumieniami. To początek porannego lotu ptaków, takich jak ary, tukany, czaple i papugi, których pieśni rozprzestrzeniają się niczym naturalna symfonia, witając pierwsze promienie słońca przechodzące przez wierzchołki drzew miękkim, złotym światłem. To jeden z najbardziej ożywionych momentów dnia w lesie – małpy zaczynają wydawać dźwięki, a zapach mokrej ziemi potęguje wrażenie całkowitego zanurzenia.

Po amazońskim śniadaniu popłyniemy do leśnej wytwórni kosmetyków. Weźmiemy tam udział w warsztatach łączących wiedzę przodków z bogactwem płynącym z lasu, podczas których korzystając z darów Amazonii stworzymy własną koncepcję mydła czy esencji zapachowej. Niedługo potem nadejdzie czas powrotu do Amazon Camp Lodge, spakowania bagaży i delektowania się ostatnimi chwilami w lesie, biorąc udział w spływie kajakowym szlakami rzeki, albo po prostu odpoczynku, podczas gdy przygotowywany będzie pyszny obiad pożegnalny. Następnie powrót do Manaus.

Odpoczynek. Kolacja w restauracji Caxiri lub Roseiral.

Śniadanie i lunch w Amazon Camp Lodge, kolacja w restauracji, nocleg w hotelu w Manaus.

Adeus, Brasil! Pora na wytchnienie, przemyślenia, delektowanie się wolną chwilą o poranku, aromatyczną kawą na tarasie hotelu z widokiem na teatr w sercu amazońskiej selwy. Po śniadaniu czeka nas transfer na lotnisko. Wylot do Europy o 11:35, przesiadka w São Paulo i Frankfurcie, przylot do Warszawy następnego dnia po godz. 13:50.

W sercu – dżungla, samba, śmiech, cisza, rytm wina i wodospadów.

Śniadanie w hotelu. Lunch i kolacja w samolocie. Przylot do Polski następnego dnia.