Algieria – góry Hoggar

Algier to miasto niezwykłe, w którym łączą się wpływy kultury europejskiej, arabskiej i afrykańskiej. Gdyby leżał po drugiej stronie Morza Śródziemnego, byłby Paryżem, albo przynajmniej Bordeaux. Turyści zjeżdżaliby tu z całego świata, zapewne byłyby tu organizowane międzynarodowe festiwale, imprezy, port wypełniony by był ekskluzywnymi statkami wycieczkowymi, a wybrzeże roiłoby się od pań i panów z Europy desperacko poszukujących słońca.

Śnieżnobiałe, dziewiętnastowieczne kamienice zaprojektowane przez Georges-Eugene’a Haussmanna (paryski architekt) sąsiadują tu z gęstą, rozłożoną na wzgórzu, arabską kasbą. Na każdym kroku można tu spotkać zaskakujące kontrasty. Eleganckie, szerokie bulwary przechodzą niespostrzeżenie w małe, kręte uliczki, a drogie butiki sąsiadują z targiem rybnym. Algier bowiem posiada również  jeden z największych portów w Afryce, gdzie na redzie zazwyczaj stoi kilkadziesiąt ogromnych statków.

Klimat miasta dobrze opisuje Albert Camus w „Zaślubinach”: polecam wrażliwemu podróżnikowi, jeżeli pojedzie do Algieru „napić się anyżówki pod łukami portu, rano zjeść na Łowisku rybę świeżo złowioną i usmażoną na ruszcie; posłuchać muzyki arabskiej na ulicy Liry w kawiarence, której nazwy zapomniałem; o szóstej wieczór siąść na ziemi u stóp pomnika księcia Orleańskiego na placu Rządowym (nie ze względu na księcia, lecz na to, że tędy przechodzą ludzie i jest tutaj dobrze); zjeść śniadanie w restauracji Padovaniego, która jest czymś w rodzaju dansingu na palach, na brzegu morza, gdzie życie jest zawsze łatwe; zwiedzić arabskie cmentarze, najpierw po to, by tam spotkać ciszę i piękno, dalej po to, by należycie ocenić niecne nekropolie, gdzie trzymamy naszych zmarłych…”

Simone do Beauvoir powiedziała, że Ghardaia to „przepięknie skonstruowany kubistyczny obraz”. Miasto było inspiracją dla architektów, takich jak Franck Lloyd Wright czy Le Corbusier. Ghardaia to w rzeczywistości pięć miast zbudowanych na wzgórzach doliny M’Zab: Melika, Beni Isguen, Bou Noura, El-Atteuf oraz Ghardaia. Warowne grody, dziś stopione w jedno miasto, mają ponad tysiąc lat historii i są centralnym ośrodkiem kultury i życia dla Mozabitów.

Miasto ma unikalną architekturę zbudowaną wokół wzgórz, na których górują wieże meczetów. Kolejne kręgi wąskich uliczek sprawiają wrażenie jakby odwzorowywały poziomice terenu, a proste geometryczne bryły domów tworzą geometryczną mozaikę, która przy świetle zachodzącego słońca jest jednym z najczęściej fotografowanych obiektów w Algierii.

Ghardaia to również ważny ośrodek rzemieślniczy. Znajdujacy się tam targ dywanów należy do najważniejszych na Saharze a wiosną odbywa się tu festiwal poświęcony sztuce tworzenia dywanów. Z otaczających miasto palmiarni pochodzą najwyśmienitsze daktyle zwane “Deglet nour” czyli “daktyle światła” o miękkim miodowym smaku i świetlistej, jasnej barwie. W 1982 roku Ghardaia została wpisana na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

To rdzenna ludność berberyjska zamieszkująca miasta doliny M’Zab. Mozabici osiedlili się na tych terenach na początku XI wieku uciekając przed prześladowaniami. Posługują się dialektem języka berberyjskiego o nazwie Zenati, który do dziś nie ma formy pisanej. Mozabici wyznają Islam w bardzo konserwatywnej odmienie Ibadyckiej, która oddzieliła się od głównego nurtu ponad dziewięć wieków temu. W miastach zobaczymy kobiety ubrane w haik – białe szaty z małym otworem na jedno oko.

Niektóre części starego miasta można zwiedzać wyłącznie z przewodnikiem, a fotografowanie ludzi jest bezwzględnie zabronione. Mozabici po dziś dzień podkreślają swoją odrębność kulturową, dbają o swoją tradycyjną tożsamość, a ich kody kulturowe warunkują codzienne życie. Większość domów Mozabitów jest dokładnie taka sama. Ich architektura jest wyrazem egalitaryzmu, braku podziałów klasowych i poszanowania prywatności rodziny.

Założone przez francuską administrację kolonialną w XIX w jako posterunek wojskowy strzegący szlaku transsaharyjskiego, dziś jest największym miastem na południu Algierii i celem wypraw miłośników pustyni. Tam, jak w skrócie nazywają je Algierczycy, mimo iż leży na wysokości ponad 1300, notuje najwyższe temperatury w Algierii. Dziś Tam liczy 90 tysięcy mieszkańców i jest bramą dla gór Hoggar.

Pasmo pustynnych gór na wschód od Tamanrasset to krajobraz, który śmiało zasługuje na miano księżycowego lub marsjańskiego. Niezliczona ilość gór, skalnych masywów i iglic, wygasłych wulkanów i głębokich dolin ciągnie się na przestrzeni ponad 550.000 km. Mimo surowego klimatu, góry Hoggar są jednym z najbardziej bioróżnorodnych terenów na całej Saharze.

Występują tu również liczne prehistoryczne malowidła naskalne, z których najstarsze mają 8000 lat. W samym środku pasma jest miejsce niezwykłe: Assekrem, niewielki płaskowyż położony na wysokości 2726m, skąd rozciąga się jeden z najbardziej spektakularnych widoków na całej Saharze. Tu mieści się także słynna pustelnia Karola de Foucauld, francuskiego zakonnika, autora słownika francusko-tuareskiego. W 1987 na znacznej części gór Hoggar utworzono park narodowy.

Pośród gór Hoggar leży najwyższy szczyt Algierii – Tahat, wznoszący się na 3003m n.p.m. Noc spędzimy na biwaku u podnóża góry by rano, po śniadaniu, przed południowymi upałami, wejść na szlak. Sam Tahat to spektakularny, wyniosły bazaltowy szczyt pochodzenia wulkanicznego.

Wejście na tą górę to kilkugodzinny, niezbyt trudny trekking obfitujący w księżycowe panoramy gór Hoggar. Ze szczytu zobaczymy krajobraz wulkaniczych szczytów, bezkres odległych wydm. Trekking nie jest obowiązkowy – kto będzie chciał może zostać na biwaku i spędzić spokojny dzień na jednej z najpiękniejszych pustyń świata, popijając saharyjską herbatę.

Mówią o sobie Kel Tamasheq – „ci, co mówią w Tamasheq” lub Kel Tagoulmoust czyli „ci, co noszą zasłonę”. Ta zasłona to turban, stanowiący nieodzowną część ubioru każdego Tuarega. Wiązanie turbanu to niełatwa umiejętność, a jego kolor to skodyfikowana wiadomość. Turban to ochrona przed wiatrem i piaskiem, ale również przed złymi siłami, które, jak wierzą Tuaregowie, wchodzą do człowieka przez usta. Tuaregowie zakrywają twarz również dlatego, by nie okazywać uczuć, wierzą bowiem, że mówienie o uczuciach to słabość, a o człowieku świadczą czyny, nie słowa.

Tuaregowie zamieszkują południową część Algierii, Libię, Niger, północ Mali. Mówią o sobie, że są „ludźmi wolnymi i skromnymi, którzy kochają pustynię i tą miłością i szacunkiem do swojej ziemi uwielbiają się dzielić. Mają swą własną, wyrazistą kulturę i język tamasheq”. Istotnym składnikiem tej kultury jest również muzyka i taniec, którego nie zabraknie podczas naszej wyprawy.

Tej muzyki nie da się pomylić z żadna inną. Saharyjski blues (zwany tishoumaren lub assouf) to niepowtarzalne połączenie bluesa i rocka z tradycyjnymi brzmianiami z krajów takich jak Mali, Burkina Faso, Niger, Algieria, Libia, Czad czy Sahara Zachodnia. Wszędzie tam gdzie żyją nomadyczne ludy saharyjskie jest i ich muzyka.

W niej najlepiej usłyszymy duszę pustyni i charakter ludzi ją zamieszkujących. W ostatnich latach Sahara blues został rozsławiony na całym świecie przez zespoły takie jak Tamikrest, Tinariwen czy Azizę Brahim. Saharyjskiego bluesa zdecydowanie najlepiej słucha się przy ognisku gdzieś pośrodku pustyni, pod rozgwieżdżonym niebem.

Dlatego w naszej podróży będzie nam towarzyszyć para muzyków. Wystarczy gitara, samochodowe kanistry zamienione na bębny i nostalgiczny głos by zadziała się magia.

Wielu podróżników mówi, że nigdzie nie ma tak rozgwieżdżonego nieba jak nad Saharą. Tu jest się ponoć bliżej gwiazd. Podczas naszej wyprawy spędzimy trzy noce pod niebem usianym gwiazdami w górach Hoggar, sercu tuareskiego, pustynnego królestwa. Będą to noce magiczne, spędzone przy ognisku, dźwiękach tuareskich gitar i bębnów, w oparach słodkiej herbaty, wśród majestatycznych skał i czerwonych wydm.

Krajobraz nocnej pustyni w naturalny sposób zmusza do wzruszeń, pomaga odnaleźć ciszę o jaką trudno w codziennym życiu. Noc na pustyni to doświadczenie mistyczne, bezpowrotnie odmieniające podróżnika, czego sobie i Wam życzymy. Mówi się, że na Saharze słychać jak ziemia się obraca.

Bartek Sabela

Lodzermensch prosto z Bałut, szlachetny rocznik 1982. Reporter, autor książek, aktywista, miłośnik wspinaczki i snowboardu. Pisał reportaże z Demokratycznej Republiki Konga, Kenii, Algierii, Bhutanu, Mauretanii, Nigru, Kurdystanu, Etiopii oraz Polski m.in. dla magazynów „Duży Format”, „Kontynenty”, „Podróże” i „Pismo”. Za swoje teksty zdobył wiele nagród w tym Bursztynowego Motyla, Nagrodą Magellana, Grand Press dla najlepszej książki reporterskiej oraz nagrodę PAP im. Ryszarda Kapuścińskiego.

Wylot z Warszawy do Algieru. Transfer do hotelu w centrum miasta. Po południu ruszamy na pierwszy spacer ulicami tego zapierającego dech w piersiach miasta. Kolacja w restauracji.

Nocleg w hotelu.

Dzień w Algierze da nam możliwość poznania tego jednego z najciekawszych miast portowych Afryki. Szerokimi bulwarami, których nie powstydziłby się Paryż, ruszymy w kierunku dziwiętnastowiecznego, kolonialnego centrum z białymi kamienicami i monumentalnymi gmachami. Zobaczymy Place de Martyrs, Place Port Said, Place Grande Poste.

Po południu wybierzemy się do starej otomańskiej części miasta, aby zgubić się w jej krętych uliczkach.  Przysiądziemy się na herbatę, zagramy w szachy z mieszkańcami Kasby, odkryjemy lokalne sklepiki, bazary i warsztaty.

Wieczorem transfer na lotnisko, lot do Ghardai, transfer do hotelu.

Po śniadaniu pojedziemy do zabytkowego centrum Ghardaia, wpisanego na listę UNESCO. Krążenie po uliczkach Ghardai to okazja, by obserwować życie Mozabitów oraz niezwykłą grę kolorów, świateł i cieni na kubistycznych budynkach. Okrężnymi ulicami, między beżowymi, różowymi, błękitnymi domami trafimy na szczyt wzgórza, gdzie stoi charakterystyczna, „modernistyczna” wręcz bryła minaretu.

Zobaczymy także nietypowy w swej formie meczet, będący wizytówką miasta. Zajdziemy również na rynek, będziemy mieć czas by porozmawiać o ghardaiskich dywanach, potargować się przy herbacie i być może dobić targu.

Po południu pojedziemy do Beni Isguen – miasta uznawanego za najświętsze z wszystkich pięciu i to w którym panują najbardziej surowe ale i najciekawsze zasady społecznego życia.

Nocleg w hotelu.

Rankiem udamy się do oddalonego o kilka kilometrów miasta-fortu El Atteuf, najstarszego ze wszystkich miast w dolinie Mzab. Tam przejdziemy się uliczkami miasta, odwiedzimy stary meczet, który był inspiracją dla Le Corbusiera, gdy projektował słynną kaplicę w Ronchamp.

Po południu pojedziemy do palmiarni w Beni Isguen, gdzie zobaczymy zabytkowy, wpisany na listę UNESCO system irygacyjny, poznamy tajniki produkcji daktyli i skosztujemy najsłynniejsze z nich – “Deglet Nour”.

Późnym wieczorem lot do Tamanrasset, transfer do hotelu.

Po śniadaniu wsiądziemy w auta 4×4 I ruszymy w góry Hoggar. Dystans do Assekrem to niecałe 90 km, droga wiedzie jednak przez góry a na każdym zakręcie czekają na nas iście nieziemskie widoki. Po drodze zobaczymy strzeliste szczyty, wygasłe wulkany, głębokie doliny wyschniętych rzek.

Po południu dotrzemy do płaskowyżu Assekrem gdzie rozbijamy biwak i będziemy podziwiać jeden z najpiękniejszych zachodów słońca na Ziemi.

Nocleg pod gwiazdami.

Czy piękniejszy jest wschód słońca czy zachód? A może środek nocy? Zdecydujecie sami, doświadczymy bowiem wszystkiego. Cały dzień w tym bajecznym miejscu pozwoli nam też spokojnie wspiąć się na okoliczne wzgórza, zajść do słynnej pustelni ojca Charlesa de Foucaulda, ruszyć na spacer w stronę kanionu poniżej przełęczy.

Nocleg pod gwiazdami.

Po śniadaniu na przełęczy ruszymy autami w kierunku góry Tahat. Trekking na najwyższy szczyt Algierii nie należy do szczególnie wymagających, obfituje za to w spektakularne widoki. Wejście na Tahat oraz zejście zajmie nam około 5-6h.

Nocleg pod gwiazdami u podnóża góry.

Gdy już nasycimy się porannym widokiem na pasmo Hoggar, ruszymy w drogę powrotną do Tamanrasset. Podczas powrotu będzie jeszcze sporo okazji by się zatrzymać i sfotografować widoki pustynnych gór.

Po drodze zatrzymamy się także w wiosce Touaregów Tagmart. Po południu wrócimy do Tamanrasset. Tu zajrzymy na ruchliwe targowisko, odwiedzimy słynną szkołę jubilerską zobaczymy też dom Charlesa De Foucauld’a.

Nocleg w hotelu.

Rano transfer na lotnisko i lot przez całą Algierię z powrotem do stolicy kraju. Po południu wrócimy do centrum miasta, przejdziemy się słynną ulicą Rue Diduche Mourad, będziemy mieli czas by zrobić ostatnie zakupy.

Wieczorem kolacja w restauracji, nocleg w hotelu.

Poranny wylot do Warszawy.