Zwierzęta w turystyce – ciemna strona wakacji

Strona główna / Blog / Natura / Zwierzęta w turystyce – ciemna strona wakacji

Lubimy się czuć dobrze w naszych domach, bezpieczni i otoczeni przestrzenią, która nas koi. Irytuje nas hałas za oknem i brak ulubionego jedzenia w lodówce. Zwierzęta potrzebują tego samego. Środowiska, które zapewni im pożywienie, wodę, schronienie oraz spokojną przestrzeń do życia i rozmnażania się. Wchodząc z aparatami fotograficznymi, naszą ciekawością, a często zwyczajną głupotą, w ich świat, wyobraźmy sobie siebie na ich miejscu. I kogoś, kto bez pytania przekracza próg naszego domu. Obserwuje, gdy bawimy się z dziećmi, myjemy zęby i jemy grzanki. Dobrze, że jeszcze nie każe nam wykonywać fikołków, jeść banana za zawołanie i wozić się na grzbiecie. Nie brzmi to dobrze, prawda? A przecież, sami właśnie tak postępujemy ze zwierzętami.

Turystyka jest jak pędząca maszyna, tak ciężka, że niemal nie do zatrzymania. Sama w sobie nie jest zła. Pozwala docenić piękno Ziemi i poznać fascynujące kultury. Problem pojawia się wtedy, gdy jej masowość przyczynia się do degradacji środowiska i wykorzystywania zwierząt jako atrakcji. Odpowiedzialne podróżowanie, to świadomość skutków naszych podróży, eliminacja tych negatywnych i podejmowanie działań wspierających ochronę przyrody. Aby nie szkodzić zwierzętom, musimy przestrzegać pewnych zasad i przestać je traktować jedynie jako pokarm lub ciekawostkę. Tylko wówczas turystyka przyrodnicza, będzie wspaniałą przygodą, bez skazy na sumieniu.

Kilka miesięcy temu w mediach społecznościowych pojawiło się szokujące nagranie z safari na Serengeti. Tłum ludzi i kilkadziesiąt jeepów blokowało drogę wyjścia z rzeki antylopom gnu. Zdezorientowane zwierzęta wpadały w panikę, raniąc się wzajemnie. Takie sytuacje nie powinny mieć miejsca! Jeszcze bardziej szokuje fakt, że lokalni przewodnicy, uczestniczący w zajściu zachęcali turystów do wychodzenia z samochodów, aby mogli uchwycić w kadrach dramat zwierząt.

Czy można wybrać się na safari i wrócić bez wyrzutów sumienia? Tak, jeżeli podejdziemy do tematu odpowiedzialnie. Kluczowy jest wybór organizatora, dla którego ważny jest dobrostan zwierząt, a nie tylko grubość własnego portfela. Wiele firm działających w branży wspiera projekty ochrony przyrody, współpracuje z lokalnymi społecznościami w zakresie dzierżawy, zatrudnia Masajów jako przewodników, a nawet organizuje turystykę regeneratywną. Chcąc zachować się etycznie, warto rozważyć wyjazd poza szczytem sezonu, lub w mniej znane miejsca, przyczyniając się do rozłożenia ruchu turystycznego. Obserwacja dzikiej przyrody w samotności i ciszy, jest o niebo lepsza, niż w tłumie turystów. W osobnym tekście znajdziesz więcej informacji o tym jak wybrać etyczne safari.

Czy wieloryb może trafić na listę muzycznych hitów? W latach sześćdziesiątych XX w. amerykański biolog Roger Payne, wydał odgłosy wielorybów na płycie zatytułowanej Songs of the Humpback Whale. Krążek rozszedł się w ponad 100 tys. egzemplarzy, trafił na listę przebojów „Billboardu”, wykorzystali go aktywiści walczący o zaprzestanie zmasowanych połowów, a w 1977 r. muzyka humbaków poleciała w kosmos na pokładzie sondy Voyager. Morskie ssaki są zwierzętami wysokorozwiniętymi. Odczuwają lęk i tęsknotę. Świat morskich głębin jest czystym pięknem, które przetrwało miliony lat, do czasu gdy pojawił się człowiek ze swoimi łodziami, harpunami i żądzą zysku. Wymordowano miliony wielorybów. Dla mięsa, tłuszczu i rozrywki. I choć obecnie wieloryby poławia się tylko w kilku krajach na świecie, to w miejsce statków wielorybniczych pojawiły się turystyczne łodzie.

Rejsy na obserwacje wielorybów są zdecydowanie lepszą metodą interakcji z morskimi stworzeniami niż polowania, ale czy są etyczne? Nie do końca. Zderzenia humbaków ze statkami wycieczkowymi zdarzają się niestety bardzo często. Stres wywołany obecnością łodzi może zaburzać ich naturalne zachowania i reakcje organizmu, przykładowo zmniejszać ilość mleka u samic, a tym samym stwarzać ryzyko dla przetrwania młodych. Wieloryby mają doskonały słuch. Hałas łodzi i głośne zachowanie turystów, powoduje ich niepokój, a w rezultacie ucieczkę z miejsc żerowania, do siedlisk niższej jakości. Dlatego, tak ważny jest wybór organizatora rejsu, który działa w sposób zrównoważony – przestrzega lokalnych i międzynarodowych wytycznych, używa cichych, ekologicznych łodzi, unika kontaktu turystów z matkami pływającymi ze swoimi cielakami i nie zwabia zwierząt poprzez dokarmianie.

Delfiny to jedne z najinteligentniejszych ssaków na Ziemi. Są niezwykle ciekawskie, empatyczne, stosują różne techniki komunikacji, w tym echolokację. W środowisku naturalnym pływają stadnie, często skacząc przez fale. Nie wykonują jednak salt przez przeszkody i nie tańczą w rządku, jak na przyjęciu weselnym. Nie robią tego. Wszystkie te nienaturalne zachowania, które można zaobserwować udając się do jednego z delfinariów, są efektem brutalnej tresury. Zwierzę otrzymuje jedzenie tylko wówczas, gdy posłusznie wykona polecenie człowieka. Jedna sztuczka = jedna rybka. W rezultacie, żyją w ciągłym głodzie. Przyjrzyjcie się pokazom w delfinariach lub popularnej atrakcji dla dzieci – pływaniu z delfinami. Po każdym wykonanym zadaniu, buziaku od dziecka, czy tańcu, delfin dostaje nagrodę. Czy zdjęcie waszego dziecka z uśmiechniętym delfinem, naprawdę warte jest jego cierpienia?

Naturalne środowisko delfinów i orek, to bezkresne morze. W ciasnych basenach szkodzi im skład chemiczny wody, męczą dźwięki pomp, muzyki i ludzi, chorują, zaczynają zachowywać się agresywnie, ranią siebie wzajemnie, a nawet popełniają samobójstwa. Głośny dokument „Blackfish”, nominowany do nagrody BAFTA, pokazał do czego może doprowadzić skrajny stres, jakiego doświadczają zwierzęta w niewoli. Ta historia skończyła się tragicznie dla trenerki orki i dla niej samej. Na szczęście, działania aktywistów powodują, że wiele państw, w tym Kanada, Chile, Kostaryka, Francja i Meksyk zakazały wykorzystywania ssaków morskich dla celów rozrywkowych. I oby w ich ślady poszły kolejne!

Więcej o delfinach i orkach przeczytasz w oddzielnym artykule.

Jedną z najpopularniejszych atrakcji Tajlandii, Indii i Sri Lanki, jest możliwość obcowania z największymi ssakami lądowymi naszej planety. Słonie na Sri Lance można zobaczyć w jednym z parków narodowych np. Udawalawe czy Minneryia, a czasem zupełnie przypadkowo na drodze. Mimo, że Sri Lanka może pochwalić się największą populacją słoni na terenie Azji (ok. 6-7 tys.), słoń cejloński jest gatunkiem zagrożonym wyginięciem. Powodem takiego stanu rzeczy, jest ciągła utrata siedlisk oraz działalność człowieka, z którego rąk ginie co roku kilkaset osobników. Swoją cegiełkę dokłada też nieodpowiedzialna turystyka. Zdjęcie ze zwierzęciem spętanym łańcuchem, staje się dodatkiem umilającym zwiedzanie popularnych atrakcji. Niewinna z pozoru jazda na słoniu, bywa powodem ciężkich schorzeń i źródłem cierpienia zwierzęcia.

Dziś, po fali krytyki bestialskich praktyk, słonie ogląda się w specjalnych sanktuariach. Niestety część z nich, to pseudo rezerwaty, oferujące przejażdżki na słoniach, pokazy lub zabawy ze słoniątkami. Unikajcie takich miejsc! Ekoturystyka przyjazna zwierzętom promuje obserwowanie zwierząt bez ich dotykania i wymuszania nienaturalnych zachowań. Etyczne sanktuaria i „sierocińce” słoni w Tajlandii czy na Sri Lance, chronią i rehabilitują słonie, także te, które padły ofiarami kłusowników oraz dbają o edukację turystów.

Problem z oceanem polega na tym, że go nie widzimy. Nie wzbudza w nas takich emocji jak maltretowane konie czy słonie czy wycinane lasy tropikalne. Nie zauważamy jak zanikają morskie organizmy i niewiele nas to obchodzi. A powinno! Każdy morski organizm ma swoją rolę w ekosystemie. Gdy giną, powoli zaburzana jest równowaga oceanów, które przecież regulują funkcjonowanie Ziemi – produkują tlen, wpływają na klimat. Ok. 25% wszystkich morskich gatunków zamieszkuje rafy koralowe – barwne ogrody, które tak pobudzają nasza wyobraźnię. Ale ten kolorowy świat przestaje istnieć. Koralowce umierają w galopującym tempie. Statystyki mówią już o 80% w skali planety. Czy możemy coś z tym zrobić? Największy wpływ na bielenie koralowców ma globalne ocieplenie. Ale to temat na zupełnie inną dyskusję.

Fotografia przyrodnicza, może przyczyniać się do zwiększenia naszej wiedzy o naturze, ale może przysporzyć też wiele zła. Turyści potrafią wydać mnóstwo pieniędzy, żeby zrobić sobie zdjęcie z tygrysami, słoniami, czy rekinami tygrysimi. Jak fotografować zwierzęta, aby im nie szkodzić? Podstawową zasadą jest utrzymanie odpowiedniego dystansu. Zaniepokojone obecnością człowieka zwierzę może zaatakować, choć w normalnych warunkach by tego nie zrobiło. W licu 2025 r. w Rumunii, włoski motocyklista został zagryziony przez niedźwiedzia. Chwilę przed atakiem zrobił sobie selfie ze zwierzęciem i próbował go nakarmić. Oczywiście w rezultacie, śmierć poniósł także niedźwiedź. Czy był winny tego, że zadziałał instynkt w reakcji na ludzką ignorancję? Nieetyczne jest również fotografowanie się ze zwierzętami trzymanymi w niewoli. Godni potępienia są Ci, którzy próbują zarobić, oferując zdjęcia ze słodkim leniwcem, małym lori, czy z makakiem ubranym w różową spódniczkę, spod której wychodzi łańcuch. Ale, czy robiliby to, gdyby nie popyt ze strony turystów?

Warto pamiętać, że żadne dzikie zwierzę w naturze nie dopuszcza człowieka na wyciągniecie ręki. Jeśli ktoś oferuje wam zdjęcie z tygrysem lub małpą to możecie być pewni, że te zwierzęta albo zostały poddane brutalnej tresurze albo są pod wpływem środków odurzających. Albo jedno i drugie.

I na koniec, coś co szczególnie lubimy – kulinarne eksperymenty podczas podróży. Od czasów dynastii Ming zupa z płetwy rekina była symbolem bogactwa i statusu. Przypisywano jej właściwości prozdrowotne, a nawet wręcz magiczne. Miska tego przysmaku kosztuje ok. 100 dolarów. Warto zadać sobie pytanie jak pozyskuje się te płetwy. Otóż odcina się je żywcem, a okaleczoną, niepotrzebną, nadal żyjącą i czującą rybę wrzuca z powrotem do oceanu. To nie jest odosobniony przykład. Jaja żółwi zagrożonych wyginięciem, mięso wielorybów, czy narodowe danie Francuzów – foie gras, to tylko niektóre przykłady, za którymi kryje się cierpienie zwierząt i gwałt na planecie, a które kuszą podczas podróży.

Podobnie jak temu co jemy, przyjrzyjmy się temu, co kupujemy i przywozimy z wakacji. Wyroby z kości słoniowej, skóry węży i krokodyli, czy skorup żółwi są surowo zakazane, a ich przewóz za granicę zabroniony. Tu raczej sprawa jest oczywista. Inaczej rzecz wygląda w przypadku innych odzwierzęcych pamiątek, których sprzedaż nie jest uregulowana, jak np. jednej z najdroższych kaw świata – kopi luwak, pozyskiwanej z odchodów cywet w Indonezji. Sposób jej pozyskania, budzi jednak znacznie mniej kontrowersji, niż to w jaki sposób traktowane są zwierzęta, aby ją wyprodukować. Nielegalną pamiątką jest także wino z węża, chętnie kupowane w Wietnamie przez turystów. Mało którego „smakosza” trunku rusza fakt, że aby go przygotować często zalewa się alkoholem żywego jeszcze węża.

Wiele z tych nieetycznych, opartych na krzywdzie atrakcji jest adresowanych do dzieci. Wszyscy znamy to powiedzenie – dziecku pożałujesz? Dziecku nie kupisz? To celowe działanie, bo operatorzy tych „atrakcji” doskonale zdają sobie sprawę z tego mechanizmu. Zadajmy sobie jednak pytanie – czy taki świat chcemy pokazywać naszym dzieciom? Czy chcemy by wkrótce dzikie zwierzęta można było oglądać jedynie w zoo i na stronach książek? Dzieci rozumieją więcej niż nam się wydaje, są znacznie bardziej wrażliwe i czułe na krzywdę niż dorośli. Co więcej, zawsze są są gotowe na rozmowę, wystarczy tylko dopasować język i argumenty do wieku i wyjaśnić czemu nie chcemy brać udziału w przejażdżce na słoniu lub wycieczce do delfinarium.

W ciągu 50 lat ludzie wybili 68% światowej populacji dzikich zwierząt. Utrata bioróżnorodności to palący problem, który niedługo może zadecydować o przyszłości Ziemi. Musimy zacząć traktować przyrodę poważnie. Wykorzystywanie zwierząt w branży turystycznej to oczywiście tylko część problemu. Ale mamy na to wpływ. Za turystyką zwierzęcą idą gigantyczne pieniądze, z których nieetyczni organizatorzy turystyki sami nie zrezygnują, jeżeli my nie zrezygnujemy z nich. Trzymanie dzikich zwierząt w niewoli, wykorzystywanie zwierząt jako środków transportu, czy sprzedaż pamiątek ze zwierząt powinno spotykać się ze zdecydowanym sprzeciwem. Podczas wakacji zastanówmy się nad swoimi decyzjami i wybierajmy etyczne atrakcje zwierzęce. Podziwiajmy dziką przyrodę w taki sposób, aby mogły się nią cieszyć następne pokolenia.